DOM HISTORII PODGÓRZA

Za tysiąc lat, czyli historia rodu Mossoczych

Mossoczowie to Podgórzanie. Podobnie jak inni obywatele Podgórza przybyli do nowego, nieznanego miasta szukać lepszego losu, pracy, domu, aby osiedlić się i poczuć, że to miejsce będzie ich nową 'małą ojczyzną". O tym, że tak się stało i tym, jak to się stało opowiada nasza wystawa. Historia rodu Mossoczych to obraz dziejów Podgórza i podgórzan przełomu XIX i XX więku,czasu, który zmienił bieg historii osobnego dotąd miasta, opowieść o ludziach tworzących wówczas jego atmosferę i kształt. To portret rodziny, podgórskiego domu, wzorca zaangażowania w życie społeczności lokalnej, tak oczywiste w "dawmym" Podgórzu, a którego nasze pokolenie musi się uczyć od nowa. To opowieść o wzajemnym szacunku, miłości. Także o młodym życiu i o młodej śmierci do dziś okrytej mrokiem tajemnicy. Od niej zaczęła się historia naszej opowieści. Wyraz pragnień i marzeń Polaków o wolnej, sytej, bogatej ojczyźnie. Ich wizje których lustrem jest Podgórze i Kraków poznajemy we fragmentach "fantastycznej" powieści Michaliny Mossoczowej "Za tysiąc lat". To wreszcie refleksja nad czasem współczesnym, nad tym jak pamiętamy, jak pielęgnujemy rodzinne historie i rodzinne opowieści. Mossoczowie są tego rodzaju pamięci wzorcowym przykładem.
0 takich osobach, rodzinach, historiach będą opowiadać "Podgórzanie". Dziś zapraszam do "lektury" pierwszego rozdziału...

Melania Tutak - Kurator wystawy "Za tysiąc lat" czyli historia podgórskiego rodu Mossoczych"

WIDOK NA PODGÓRZE Z... – wystawa archiwalnych pocztówek, fotografii, eksponatów zakupionych, podarowanych Domowi Historii Podgórza w ciągu

ostatniego półrocza. Wystawa pokazuje historię „Miasta, które zniknie” – jak prorokował artykuł „Świata” z 5 listopada 1910 roku. „Miasta wcale nie

pośledniego (...) zamożnego, dobrze zagospodarowanego, niemal kwitnącego (...)”.

Archiwalia pokażą i uzmysłowią nam nie tylko urodę, bogactwo Podgórza ale podkreślą jego nowoczesność, demokratyczny charakter, dynamiczny rozwój, a jednocześnie bolesne zmiany jakie bezpowrotnie zaszły nie tylko w tkance

architektonicznej ale i w tożsamości jego mieszkańców. Tytuł wystawy zaczerpnięty z podpisu na jednej z pocztówek sugeruje nam spojrzenie na

Podgórze – Wolne Królewskie Miasto z perspektywy historycznej, społecznej czy tej najważniejszej rodzinnej, osobistej. Może wśród przedstawionych

fotografii odnajdą państwo swoich przodków? Nie ukrywamy, że na takie odkrycia czekamy.

Zapraszamy na wystawę, zapraszamy do poznania Podgórza, Podgórzan od 7 lipca do 31 października 2010 roku.

• 
• 
• 
• 

PODGÓRZE

Tereny obecnej Dzielnicy XIII Miasta Krakowa położone na prawym brzegu Wisły do 1 lipca 1915 roku stanowiły samodzielne i autonomiczne miasto Wolne królewskie Miasto Podgórze z siedzibą władz powiatowych i sądu. Miasto to, a właściwie miejscowość do  roku 1784  była niewielką osadą, a rozwój zawdzięcza  warunkom politycznym i położeniu geograficznemu. Mianowicie po pierwszym rozbiorze polski w roku 1772, a ściślej mówiąc po wycofaniu się Austriaków z Kazimierza w roku 1776, zaborca założył tu komorę celną, która ze względu na zbiegające się właśnie w tym miejscu trakty dalekobieżne miała duże znaczenie gospodarcze. Wokół komory zaczęła się tworzyć osada kupiecka z zajazdami i składami. Rząd zaborczy szybko ocenił korzystne położenie gospodarcze osady wówczas bezimiennej u stóp Krzemionek, a która umiejscowiona na granicy celnej, szybko się rozrastała i nabierała znaczenia.  Tak więc już 26 lutego 1784 roku, ukazał się patent cesarza Józefa II, tworzący z bezimiennej osady miasto wolne, królewskie, o nazwie Podgórze. W patencie tym Podgórze otrzymało liczne przywileje, korzystne dla jego szybkiego rozwoju. Skutkiem tej polityki był wzrost liczby ludności napływowej, rzemieślniczej i rolniczej, głównie polskiego pochodzenia oraz powstanie coraz większej liczby domów. Podstawą rozwoju Podgórza poza przywilejami i komorą był główny skład soli, a następnie wybudowanie nowej drogi ze Śląska i Moraw do Lwowa. W roku 1796 Podgórze zostało przyłączone do Austrii, ale na mocy pokoju w Schönbrunn w 1809 roku wraz z Krakowem zostało włączone do Księstwa Warszawskiego, tracąc tym samym status odrębnego miasta i 9 VI 1810 roku, stając się formalnie IV Dzielnicą Krakowa. Po Kongresie Wiedeńskim ponownie włączono je – znów jako samodzielna miasto – do Austrii i oddzielono granicą państwową od Rzeczypospolitej Krakowskiej. Po roku 1815, gdy granica celna wróciła na nowo do Podgórza, zaczął się szybki rozwój miasta. W 1822 roku Podgórze liczyło 1.900 mieszkańców. Lata 1830 – 1860 są okresem zastoju. Nowy okres rozwoju, rozpoczyna się z erą konstytucyjną po roku 1866  w czasach autonomii galicyjskiej, gdy przywrócono samorząd gminny Wolnego Królewskiego Miasta w Podgórzu. W miejsce niemieckiego zarządu i mianowanego burmistrza wybrano radę miejską, wprowadzono język polski do urzędów. W 1884 roku przeprowadzono linię kolejową przez krzemionki, powstawały nowe zakłady przemysłu ceramicznego, budowlanego w 1900 roku, otwarto elektrownię, w 1903 roku rzeźnię, od 1911 rozbudowywano kanalizację.  Na zachodnim skraju miasta Antoni Mateczny założył zakład balneologiczny z domem zdrojowym w parku. W ramach projektu „Wielkiego Krakowa” prezydenta Juliusza Lea w 1913 roku po długich pertraktacjach, w atmosferze kontrowersji – doszło do porozumienia pomiędzy władzami Podgórza i Krakowa, w rezultacie, których 22 VIII 1914 roku wydano ustawę o połączeniu obu miast, co nastąpiło 4 lipca 1915 roku .

Ciekawa i rzadka pocztówka wydana nakładem B. A. Lichtinga z Podgórzu – właściciela „Głównej składowni tytoniu i sprzedaży osobliwych gatunków tytoniu i cygar”

Ta pocztówka przedstawia widok Mostu Podgórskiego. Z lewej widoczna „kamienica paryska” zwana również „Aleksandrowicz” (należąca do rodziny Aleksandrowiczów).

Jest to światłodruk ręcznie kolorowany.

Wysłana 13 października 1914 roku z Podgórza do Czech pocztą wojskową (pieczęć) prawdopodobnie przez stacjonującego w Podgórzu (koszary w Zajeździe pod św. Benedyktem” lub koszary w miejscu obecnego Placu Niepodległości?) żołnierza armii austriackiej - Czecha o imieniu František .

 

Na odwrocie fragment korespondencji:

„Ďrazi

Prijmnĕte ode mne srdecňy pozdrav. Zdráv se nacházim. (...) Po tem mostě chodime do mešta...”!

Wszak kilka słów skreślonych na pięknym kartoniku dopełnia ilustracji dawnego Podgórza i pomaga nam „umiejscowić” rzadki kolorowy lub czarno-biały kartonik w czasie, przestrzeni i fragmencie życia osoby, która kilka słów skreśliła i wiadomości przesłała.

Park Kulturowy Krzemionki Podgórskie

Wystawa poświęconą podgórskiej linii rodu Mossoczych, zainaugurowała nowy cykl wystaw w Domu Historii Podgórza – “Podgórzanie”.  Niech zarówno tytuł cyklu jak i kształt, bogactwo archiwaliów i wszystkie aspekty łączące członków  – w tym wypadku rodziny Mossoczych – stanie się inspiracją dla innych podgórskich rodzin. Gromadźcie, porządkujcie, opisujcie swoją historię. Wypytujcie o nią babcie, dziadków, ciocie i wujków. W większości wypadków zebrana wiedza i zgromadzone pamiątki rodzinne okażą się wyśmienitym materiałem do kolejnych wystaw, do wzbogacenia galerii zwykłych i niezwykłych Podgórzan, do odtworzenia obrazu Podgórzan, sprzed wieku. Dom Historii Podgórza liczy na to i wie, że się nie zawiedzie. A już dziś zapraszamy na kolejną wystawę, której uroczyste otwarcie nastąpi 20 kwietnia w środę o godzinie 19.00.

Tym razem będziemy podziwiać prace studentów Wydziału Architektury Krajobrazu Politechniki Krakowskiej, którzy pod kierunkiem dr hab. inż. arch. Zbigniewa Myczkowskiego projektowali Park Kulturowy KRZEMIONKI PODGÓRSKIE.  Co kryje się pod tą tajemniczą nazwą, o jakim terenie jest mowa i jak ów Park miałby wyglądać, zobaczymy w pracach poszczególnych zespołów projektowych.  Podczas wernisażu o idei Parku Kulturowego opowie dr Krzysztof Wielgus z Politechniki Krakowskiej, a studenci “oprowadzą” po swoich pomysłach. To już kolejna wspólna wystawa Wydziału Architektury Krajobrazu w Domu Historii Podgórza i kolejna, która opowiada o potencjale i potrzebach naszej części  świata. A jako, że   prezentowane prace zawsze były dowodem nie tylko talentu i wyobraźni studentów Pana Krzysztofa Wielgusa lecz również wielkiej wrażliwości na problemy i otwartości na bogactwo możliwości jakie tkwią w Podgórzu, traktowanym z wielkim szacunkiem i wyczuciem, tak będzie i tym razem.

Wszak sprawa parku Kulturowego to sprawa Podgórza, a przez to nasza ważna wspólna sprawa.

Serdecznie zapraszamy do 20 maja.

• 
•