DOM HISTORII PODGÓRZA

PODGÓRZE

Tereny obecnej Dzielnicy XIII Miasta Krakowa położone na prawym brzegu Wisły do 1 lipca 1915 roku stanowiły samodzielne i autonomiczne miasto Wolne królewskie Miasto Podgórze z siedzibą władz powiatowych i sądu. Miasto to, a właściwie miejscowość do  roku 1784  była niewielką osadą, a rozwój zawdzięcza  warunkom politycznym i położeniu geograficznemu. Mianowicie po pierwszym rozbiorze polski w roku 1772, a ściślej mówiąc po wycofaniu się Austriaków z Kazimierza w roku 1776, zaborca założył tu komorę celną, która ze względu na zbiegające się właśnie w tym miejscu trakty dalekobieżne miała duże znaczenie gospodarcze. Wokół komory zaczęła się tworzyć osada kupiecka z zajazdami i składami. Rząd zaborczy szybko ocenił korzystne położenie gospodarcze osady wówczas bezimiennej u stóp Krzemionek, a która umiejscowiona na granicy celnej, szybko się rozrastała i nabierała znaczenia.  Tak więc już 26 lutego 1784 roku, ukazał się patent cesarza Józefa II, tworzący z bezimiennej osady miasto wolne, królewskie, o nazwie Podgórze. W patencie tym Podgórze otrzymało liczne przywileje, korzystne dla jego szybkiego rozwoju. Skutkiem tej polityki był wzrost liczby ludności napływowej, rzemieślniczej i rolniczej, głównie polskiego pochodzenia oraz powstanie coraz większej liczby domów. Podstawą rozwoju Podgórza poza przywilejami i komorą był główny skład soli, a następnie wybudowanie nowej drogi ze Śląska i Moraw do Lwowa. W roku 1796 Podgórze zostało przyłączone do Austrii, ale na mocy pokoju w Schönbrunn w 1809 roku wraz z Krakowem zostało włączone do Księstwa Warszawskiego, tracąc tym samym status odrębnego miasta i 9 VI 1810 roku, stając się formalnie IV Dzielnicą Krakowa. Po Kongresie Wiedeńskim ponownie włączono je – znów jako samodzielna miasto – do Austrii i oddzielono granicą państwową od Rzeczypospolitej Krakowskiej. Po roku 1815, gdy granica celna wróciła na nowo do Podgórza, zaczął się szybki rozwój miasta. W 1822 roku Podgórze liczyło 1.900 mieszkańców. Lata 1830 – 1860 są okresem zastoju. Nowy okres rozwoju, rozpoczyna się z erą konstytucyjną po roku 1866  w czasach autonomii galicyjskiej, gdy przywrócono samorząd gminny Wolnego Królewskiego Miasta w Podgórzu. W miejsce niemieckiego zarządu i mianowanego burmistrza wybrano radę miejską, wprowadzono język polski do urzędów. W 1884 roku przeprowadzono linię kolejową przez krzemionki, powstawały nowe zakłady przemysłu ceramicznego, budowlanego w 1900 roku, otwarto elektrownię, w 1903 roku rzeźnię, od 1911 rozbudowywano kanalizację.  Na zachodnim skraju miasta Antoni Mateczny założył zakład balneologiczny z domem zdrojowym w parku. W ramach projektu „Wielkiego Krakowa” prezydenta Juliusza Lea w 1913 roku po długich pertraktacjach, w atmosferze kontrowersji – doszło do porozumienia pomiędzy władzami Podgórza i Krakowa, w rezultacie, których 22 VIII 1914 roku wydano ustawę o połączeniu obu miast, co nastąpiło 4 lipca 1915 roku .

Ciekawa i rzadka pocztówka wydana nakładem B. A. Lichtinga z Podgórzu – właściciela „Głównej składowni tytoniu i sprzedaży osobliwych gatunków tytoniu i cygar”

Ta pocztówka przedstawia widok Mostu Podgórskiego. Z lewej widoczna „kamienica paryska” zwana również „Aleksandrowicz” (należąca do rodziny Aleksandrowiczów).

Jest to światłodruk ręcznie kolorowany.

Wysłana 13 października 1914 roku z Podgórza do Czech pocztą wojskową (pieczęć) prawdopodobnie przez stacjonującego w Podgórzu (koszary w Zajeździe pod św. Benedyktem” lub koszary w miejscu obecnego Placu Niepodległości?) żołnierza armii austriackiej - Czecha o imieniu František .

 

Na odwrocie fragment korespondencji:

„Ďrazi

Prijmnĕte ode mne srdecňy pozdrav. Zdráv se nacházim. (...) Po tem mostě chodime do mešta...”!

Wszak kilka słów skreślonych na pięknym kartoniku dopełnia ilustracji dawnego Podgórza i pomaga nam „umiejscowić” rzadki kolorowy lub czarno-biały kartonik w czasie, przestrzeni i fragmencie życia osoby, która kilka słów skreśliła i wiadomości przesłała.